Fysiotherapeut Harry Geurkink: ‘We hebben tempelwachters nodig in de zorg’

'Wat maken ze er een puinhoop van in de zorg', klinkt geregeld in kranten, op televisie en op social media. Ik zet hier een andere stelling tegenover: de zorg heeft tempelwachters nodig. Mensen die als Tempelwachters de taak hebben om de werkvloer te ondersteunen, te versterken en te beschermen in plaats van deze structureel af te breken. Immers: een sterke eerste lijn is een voorwaarde voor een sterke gezondheidszorg.

In het Aziatisch Paviljoen van het Rijksmuseum in Amsterdam staan twee indrukwekkende Japanse tempelwachters. Hun taak is het bewaken van de tempel: ongewenste invloeden buiten te houden en de goede energie te beschermen. Toen ik een documentaire over deze beelden zag, realiseerde ik me dat we zulke wachters ook in de zorg nodig hebben.

Goede energie bestaat al

Binnen de zorg ontbreekt het niet aan passie, kennis of ideeën. Integendeel, overal zijn professionals die laten zien dat samenwerking en vernieuwing mogelijk zijn. Zo ben ik in Arnhem betrokken bij een project waarin orthopeden, kaderartsen, fysiotherapeuten en regionale adviesorganisatie Proscoop intensief samenwerken. De resultaten zijn veelbelovend en de samenwerking is een feest. Ook binnen de fysiotherapie werken werkgeversvereniging WVF en de Fysiovakbond FDV gezamenlijk aan verbeteringen die op de werkvloer nodig zijn.

De goede energie is er dus al. De vraag is wie haar beschermt. Wat zou het mooi zijn als er, naast de professionals zelf, ook mensen en organisaties met invloed opstaan die de eerstelijnszorg bewaken en beschermen. Wachters die niet bijdragen aan verdere systeemgroei, maar die waken over datgene waar het uiteindelijk om draait: goede zorg.

Waarom tempelwachters?

Dat deze behoefte aan beschermers groot is, blijkt uit meerdere signalen. Zo is de nood binnen de eerstelijns fysiotherapie inmiddels zo hoog opgelopen dat op 10 juni in Den Haag meerdere kort gedingen werden gevoerd door fysiotherapeuten tegen vier grote zorgverzekeraars. Deze ontwikkeling staat niet op zichzelf. ABN AMRO constateert in haar brancherapport dat de fysiotherapie onder druk staat, terwijl de zorg er tegelijkertijd steeds afhankelijker van wordt. Dr. Kjeld H. Aij (Erasmus MC) waarschuwt voor wat hij omschrijft als 'learned helplessness': een situatie waarin professionals door voortdurende sturing van bovenaf hun gevoel van invloed verliezen en cynisch worden over hun werk.

Meer systeem, minder zorg

In haar boek Heilige Zorghuisjes houdt Marjet Veldhuis een krachtig pleidooi voor meer mens en minder systeem in de zorg. Zij laat overtuigend zien hoe cijfers over zorguitgaven regelmatig op een misleidende manier worden gebruikt. Een aanzienlijk deel van de stijging van de zorgkosten tussen 2015 en 2026 is immers te verklaren door inflatie en bevolkingsgroei. Wat vervolgens resteert, zijn verschuivingen van directe zorgverlening naar organisatie, management en overhead. De bedragen die daarmee zijn gemoeid blijken niet exact te berekenen te zijn. Maar, zo benadrukt Veldhuis, het moet gaan om bedragen in de orde van grootte van tientallen miljarden euro's per jaar. Daarmee schetst zij het beeld van een systeem dat zichzelf steeds verder uitbreidt en zich tegelijkertijd steeds verder verwijdert van zijn oorspronkelijke doel: goede zorg en de betekenis van die zorg.

Ook huisarts Danka Stuijver laat in haar boek Dit kost ons de zorg duidelijk zien dat het anders moet én kan. Zij beschrijft hoe bureaucratie, verantwoordingsdruk en systeemdenken steeds meer ruimte innemen ten koste van de menselijke maat.

Gevolgen voor de praktijk

De gevolgen zijn zichtbaar bij de gehele paramedie. Bij het pensioenfonds van fysiotherapeuten heeft geen enkele fysiotherapeut een normaal pensioen. Wanneer tarieven gedurende twintig jaar nauwelijks worden aangepast aan inflatie en stijgende kosten, gaat de eerstelijns fysiotherapie failliet, zowel letterlijk als mentaal. Een zorgsysteem dat zijn zorgverleners structureel uitput, ondermijnt uiteindelijk de kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg zelf.

Het bekende tegenargument

Tijdens de rechtszitting van 10 juni grepen de advocaten van de zorgverzekeraars terug op een bekend argument. Zij stelden dat een eventuele toewijzing van de eisen van de fysiotherapeuten zou leiden tot hogere zorgpremies. Volgens berichtgeving in het Financieele Dagblad spraken de verzekeraars daarbij over een bedrag van ongeveer 33 euro per verzekerde. Voor wie bekend is met de geldstromen binnen de zorg, roept deze redenering verontwaardiging op. De suggestie dat een betere vergoeding voor fysiotherapeuten rechtstreeks en volledig zou moeten worden doorberekend aan alle verzekerden, doet geen recht aan de complexiteit van de financiering van het zorgstelsel. Daarmee dreigt een inhoudelijke discussie over de positie van fysiotherapeuten te worden gereduceerd tot een angstbeeld van stijgende premies.

Een andere manier van kijken

Ik wens de rechters de wijsheid van een bredere blik toe. Het gaat hier niet om een tariefverhoging, maar om het verkrijgen van een normaal tarief met een volwaardige cao en het herstellen van een gezonde basis voor een optimaal functionerende eerste lijn. Wat de uitspraak in juli ook wordt: een rechter kan het structurele probleem in de zorg niet oplossen. Daarvoor is een andere manier van kijken nodig. Een verschuiving: van controle naar vertrouwen, van top-down naar de werkvloer, van beheersen naar ondersteunen.

Wie bewaakt de zorg?

Dat vraagt om bestuurders, politici, zorgverzekeraars en professionals die gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen voor de toekomst van de zorg. Niet vanuit tegenstellingen, maar vanuit het besef dat een sterke eerste lijn een voorwaarde is voor een sterke gezondheidszorg. Welke mensen de tempelwachters van de Nederlandse zorg zouden moeten zijn, daarover later meer. Voor nu sluit ik aan bij de woorden van Danka Stuijver: geen aanklacht, maar een oproep tot reflectie en dialoog. In Japan wisten ze het al in de veertiende eeuw: wat waardevol is, laat je niet aan zichzelf over. Daar zet je wachters voor neer. Het is de hoogste tijd dat we dat gaan doen in de zorg.

Over Harry Geurkink

Harry Geurkink is directeur van fysiopraktijk 'De Romei Training en Therapie' in Zevenaar, gespecialiseerd in sportfysiotherapie, manuele therapie en lifestyle coaching. Geurkink is een van de oprichters van de coöperatie voor fysiotherapie, Fysiocare Zuidoost Gelderland. De coöperatie telt inmiddels zo’n 26 praktijken met 160 fysiotherapeuten in de regio Zevenaar-Doetinchem. Landelijk is hij actief in cao-commissie van de Werkgeversvereniging Fysiotherapie.

• Lees hierover zijn blog: Stop met alle ‘geplapper’ en laten we de cao fysiotherapie realiseren, 13 februari 2025
• Lees ook het interview: Harry Geurkink over coöperatie Fysiocare: ‘We hebben onze database beter op orde dan de zorgverzekeraar’, 29 augustus 2019